آشنایی با خانواده های جوندگان

🔹🔶آشنایی با خانواده های جوندگان

جوندگان با حدود 2280 گونه بزرگترین راستة پستانداران روی زمین را تشکیل می‌دهند (حدود 40 درصد از پستانداران ایران و جهان در این راسته جای دارند). از نظر کثرتِ جمعیت نیز جوندگان بیشترین تعداد را شامل می‌شوند. بعضی از جوندگان بسیار به یکدیگر شبیه‌اند و برخی دیگر از نظر شکل و جثه بسیار متفاوت‌اند (موش، سنجاب، هامستر، تشی). اکثر جوندگان بدن استوانه‌ای و گردنی کلفت دارند، و از نیم‌رخ بدون سر به نظر می‌آیند.

مشخصة اصلی جوندگان داشتن دو جفت دندان پیشین بلند و اسکنه‌ای شکل، یک جفت در آرواره بالا و یک جفت در آرواره پایین است. این دندان‌ها بدون ریشه هستند و دائماً رشد می‌کنند و حیوان برای سائیدن آنها مواد مختلفی را می‌جود. چنانچه یکی از این دندان‌ها به عللی بیفتد، دندان مقابل رشد زیادی می‌کند و اغلب سبب مرگ حیوان می‌شود. سطح بیرونی دندان‌های پیشین سخت‌تر از سطح داخلی است و این باعث تیز شدن لبه دندان‌ها می‌شود. تمام جوندگان فاقد دندان‌های نیش هستند، دندان‌های پیش آسیا نیز در اکثر گونه‌ها وجود ندارد، فضای خالیکه به علت نبودن این دندان‌ها در دهان ایجاد می‌شود، «دیاستما» (Diastma) نامیده می‌شود. در مواقع ضروری حیوان قادر است با برگردانیدن دو طرف لب بالا، این فضای خالی را پر کند با این عمل از ورود مواد جویده شده غیر ضروری به قسمت عقب دهان جلویگری می‌کند. چشم‌های جوندگان که در دو طرف صورت قرار گرفته‌اند موجب می‌شود که جلو و پشت خود را کاملاً ببینند و خطر را به سرعت حس کنند. اندازة چشم‌ها بسته به نوع زندگی آنها متفاوت است: در جوندگان حفار که اغلب زیرزمین زندگی می‌کنند چشم‌ها کوچک و گاهی زیر پوست مخفی هستند ولی در اکثر جوندگان شبگرد چشم‌ها درشت است. اغلب جوندگان دارای چهار انگشت در دست‌ها و پنج انگشت در پاها هستند.

اکثر جوندگان در تمام فصول سال فعالند. بعضی در فصول سرد به خواب زمستانی فرو می‌روند و عدة معدودی نیز در فصل تابستان که درجه حرارت محیط بالا و مواد غذایی نایاب است خواب تابستانی دارند. اکثر جوندگان، اجتماعی هستند، تولیدمثل زیادی دارند. علت بقاء اکثر جوندگان را می‌توان در جثة کوچک، تولیدمثل زیاد و برای برخی از گونه‌ها خواب زمستانی و خواب تابستانی دانست، افزایش جمعیت آنها بستگی به فراوانی غذا دارد، در شرایط نامناسب جهت کنترل جمعیت، در دستگاه تناسلی بعضی از جوندگان تغییراتی به وجود می‌آید که در نتیجه، میزان باروری بسیار کاهش یافته یا به کلی متوقف می‌شود.